Scottish Terrier Belgium

FOKPROGRAMMA

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NAAM RAS/VARIËTEIT SCOTTISH TERRIËR

DOEL VAN HET FOKPROGRAMMA

Het fokprogramma is gericht op het verminderen van de meest voorkomende erfelijke aandoeningen, zonder daarbij te veel honden uit te sluiten, om de genetische diversiteit binnen de ras populatie te behouden. In plaats van systematisch dieren uit te sluiten, hebben we een fokadvies opgesteld dat gebaseerd is op doordachte combinaties. Hierbij wordt uiteraard rekening gehouden met de fysieke gezondheid van de dieren, en honden die lijden aan één van deze aandoeningen worden uitgesloten voor de voortplanting.

RASFICHE

VERPLICHTE PRESTATIEONDERZOEKEN

Aandoening: Craniomandibulaire osteopathie (CMO)
Methode:	DNA test (variant: SLC37A2: c.1332C>T )
Frequentie:	eenmalig
Leeftijd:	vanaf geboorte
Overerving:	autosomaal dominante aandoening met onvolledige penetrantie

Aandoening: Oogaandoeningen
Methode:	algemeen oogonderzoek
Frequentie:	2 jaar geldig
Leeftijd:	minimum 1 jaar

Aandoening: Primaire lens luxatie (PLL)
Methode:	DNA test (variant: ADAMTS17: c.1473+1G>A)
Frequentie:	eenmalig
Leeftijd:	vanaf geboorte
Overerving:	autosomaal recessief

Aandoening: Patellaluxatie
Methode:	palpatie knieschijf
Frequentie:	eenmalig
Leeftijd:	minimum 1 jaar

Aandoening: von-Willebrand ziekte type 3 (VWD3)
Methode:	DNA test (variant: VWF: c.255del)
Frequentie:	eenmalig
Leeftijd:	vanaf geboorte
Overerving:	autosomaal recessief

FOKADVIES

FOKADVIES PER PRESTATIEONDERZOEK

Patellaluxatie via palpatie knieschijf
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
0	0	positief
0	1	positief
0	2	positief
1	1	positief
1	2	voorwaardelijk positief
2	2	voorwaardelijk positief
Overige combinaties kennen een fokverbod.
De graad van de sterkst aangetaste knie dient als de eindgraad voor het dier.
graad 0: geen luxatie graad 1: patella kan handmatig worden geluxeerd, maar keert terug naar de normale positie wanneer deze wordt losgelaten graad 2: patella luxeert bij knieflexie of bij manuele manipulatie en keert enkel terug naar de normale positie na knie-extensie of manuele terugplaatsing graad 3: Patella is voortdurend geluxeerd en kan handmatig worden teruggeplaatst, maar zal opnieuw spontaan luxeren wanneer de handmatige druk wordt verwijderd. graad 4: Patella is voortdurend geluxeerd en kan niet handmatig worden teruggeplaatst ongetest: er werd geen radiografie uitgevoerd

Autosomaal recessieve aandoeningen via DNA test
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	drager	positief
vrij	lijder	positief
vrij	ongetest	positief
Overige combinaties kennen een fokverbod.
Lijders van autosomaal recessieve aandoeningen mogen enkel ingezet worden indien het welzijn van het dier en de nakomelingen verzekerd is.
Vrij door afstamming: wanneer beide ouders van een fokdier aan de hand van DNA vrij getest zijn voor een aangetast of afwijkend allel en via ouderschapsverificatie is aangetoond dat ze de ouders zijn, hoeft het fokdier niet opnieuw te worden getest, maar mag ervan uitgegaan worden dat het fokdier eveneens vrij is van het desbetreffende aangetaste of afwijkende allel.
vrij: het dier heeft 2 normale gen kopijen. Het wordt beschouwd als 'vrij' en zal geen symptomen ontwikkelen ten gevolge van de onderzochte variant, vrije dieren kunnen de variant niet doorgeven aan hun nakomelingen drager: het dier heeft 1 normale en 1 variante ('aangetaste') gen kopij. Het wordt beschouwd als 'drager' en zal geen symptomen ontwikkelen ten gevolge van de onderzochte variant. Dragers hebben 50% kans om de variant door te geven aan hun nakomelingen lijder: het dier heeft 2 variante ('aangetaste') gen kopijen. Het wordt beschouwd als 'lijder' en zal symptomen ontwikkelen ten gevolge van de onderzochte variant. Lijders geven de variant door aan al hun nakomelingen ongetest: er werd geen DNA test uitgevoerd

Autosomaal dominante aandoening met onvolledige penetrantie via DNA test
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
Overige combinaties kennen een fokverbod.
Vrij door afstamming: wanneer beide ouders van een fokdier aan de hand van DNA vrij getest zijn voor een aangetast of afwijkend allel en via ouderschapsverificatie is aangetoond dat ze de ouders zijn, hoeft het fokdier niet opnieuw te worden getest, maar mag ervan uitgegaan worden dat het fokdier eveneens vrij is van het desbetreffende aangetaste of afwijkende allel.
vrij: Het dier heeft 2 normale genkopijen. Het wordt beschouwd als "vrij" en zal geen symptomen ontwikkelen ten gevolge van de onderzochte variant. De dieren kunnen de variant niet doorgeven aan hun nakomelingen. heterozygote lijder: Het dier heeft 1 normale en 1 variante ("aangetaste") genkopij. Het wordt beschouwd als "heterozygote lijder" en zal symptomen ontwikkelen ten gevolge van de onderzochte variant. Heterozygote lijders hebben 50% kans om de variant door te geven aan hun nakomelingen, die op hun beurt ook symptomen zullen ontwikkelen. homozygoot lijder: Het dier heeft 2 variante ("aangetaste") genkopijen. Het wordt beschouwd als "homozygoot lijder" en zal symptomen ontwikkelen ten gevolge van de onderzochte variant. Homozygote lijders geven de variant door aan al hun nakomelingen,die op hun beurt ook symptomen zullen ontwikkelen. Ongetest: er werd geen DNA-test uitgevoerd.

Oogaandoeningen via algemeen oogonderzoek

Cataract (congenitaal)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van congenitale cataract onbeslist: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van congenitale cataract, deze zijn echter onvoldoende specifiek niet vrij: er is klinisch bewijs van congenitale cataract ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Cataract (niet congenitaal)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	andere	voorwaardelijk positief
andere	andere	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van niet congenitale cataract verdacht: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van niet congenitale cataract, deze zijn echter onvoldoende specifiek corticaal: elke vertroebeling in de voorste en/of achterste cortex, één- of tweezijdig (posterieure polaire cataract valt hier NIET onder) posterieur polair: dit is een subtype van de corticale cataract: een driehoekige (soms schijfvormige) plaque in de centrale achterste cortex. Soms grenst er een kleinere satellietrozetlaesie aan de centrale vertroebeling. Indien het gaat om een progressieve cataract, zijn er witte vertroebelingen in de achterste cortex nucleair: elke witte vertroebeling in de kern, uitgezonderd "fiberglass-like/pulverulent" (zie "Andere") andere: hieronder vallen volgende cataracten: -> 'punctate' (witte puntachtige vertroebelingen in de cortex of nucleus) -> 'suture line tips' (duidelijk gedefinieerde witte kleine lineaire vertroebelingen aan het einde van de lijnen) -> 'suture lines' (duidelijk gedefinieerde witte lijn of puntjes in de cortex die een (omgekeerde) Y vormen) -> 'nucleaire ring' (delicate halfdoorzichtige onregelmatig gevormde min of meer cirkelvormige structuur in de nucleus) -> 'fiberglass-like/pulverulent' (glasvezel- of kristalachtige vertroebelingen in de nucleus of verspreide fijne poederachtige korrels parallel aan de hechtdraadlijnen in de achterste nucleus) -> ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd


Collie eye anomaly (CEA)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	choroïdale hypoplasie	voorwaardelijk positief
choroïdale hypoplasie	choroïdale hypoplasie	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van collie eye anomalie onbeslist: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van collie eye anomalie, deze zijn echter onvoldoende specifiek choroïdale hypoplasie: onderontwikkeling van het vaatvlies (choroid) andere: coloboma, bloeding,... ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Corneadystrofie
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	verdacht	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van corneadystrofie verdacht: geringe afwijkingen, die mogelijk passen in het klinische beeld van corneadystrofie, voortschrijden van het proces moet dit bevestigen niet vrij: er is klinisch bewijs van corneadystrofie ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Distichiasis / Ectopische cilia
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	verdacht	voorwaardelijk positief
vrij	niet vrij	voorwaardelijk positief
vrij	ongetest	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van distichiasis/ectopische cilia verdacht: geringe afwijkingen passend in het klinische beeld van distichiasis/ectopische cilia, voortschrijden van het proces moet dit bevestigen niet vrij: er is klinisch bewijs van distichiasis/ectopische cilia ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Ectropion / Macroblepharon
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	verdacht	voorwaardelijk positief
vrij	niet vrij	voorwaardelijk positief
vrij	ongetest	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van ectropion / macroblepharon. Onbeslist: geringe afwijkingen passend in het klinische beeld van ectropion / macroblepharon. Voortschrijden van het proces moet dit bevestigen. niet vrij: er is klinisch bewijs van ectropion / macroblepharon. ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Entropion / Trichiasis
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies

vrij	vrij	positief
vrij	verdacht	voorwaardelijk positief
vrij	niet vrij	voorwaardelijk positief
vrij	ongetest	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van entropion/trichiasis verdacht: geringe afwijkingen passend in het klinische beeld van entropion/trichiasis, voortschrijden van dit proces moet dit bevestigen niet vrij: er is klinisch bewijs van entropion/trichiasis ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Hypoplastische- / Micropapil
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van hypoplastische-/micropapil onbeslist: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van hypoplastische-/micropapil, deze zijn echter onvoldoende specifiek niet vrij: er is klinisch bewijs van hypoplastische-/micropapil ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Persisterende pupillaire membranen (PPM)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	iris-iris strengen	voorwaardelijk positief
iris-iris strengen	iris-iris strengen	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van persisterende pupillaire membranen onbeslist: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van persisterende pupillaire membranen, deze zijn echter onvoldoende specifiek iris-iris strengen: overblijfselen van het pupillaire membraan, nog steeds duidelijk aanwezig na pupilverwijding, vanaf de iris collarette. Strengen gaan van iris naar iris. Overblijfselen die niet duidelijk zichtbaar zijn op het oppervlak/collarette van de iris (bij 10 x vergroting) na pupilverwijding, worden niet vermeld op het formulier andere: overblijfselen van het pupillaire membraan, nog steeds duidelijk aanwezig na pupilverwijding, vanaf de iris collarette. Hieronder vallen alle strengen die niet van iris naar iris gaan ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Persisterende Hyperplastische Tunica Vasculosa Lentis/Primair Vitreum (PHTVL/PHPV)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	graad 1	voorwaardelijk positief
graad 1	graad 1	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van persisterende hyperplastische tunica vasculosa lentis/primair vitreum onbeslist: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van persisterende hyperplastische tunica vasculosa lentis/primair vitreum, deze zijn echter onvoldoende specifiek graad 1: kleine, geelbruine hyperplastische puntjes van vezelig weefsel die min of meer centraal op de achterste lenscapsule achterblijven graad 2-6: ernstige vormen (meestal bilateraal) die kunnen leiden tot visuele problemen, samen met de graad 1 hyperplastische puntjes kan een plaque van wit fibrovasculair weefsel achterblijven, achterblijfsels van andere delen van het hyaloïde systeem en ernstigere misvormingen van de lens (zoals lenticonus, pigment of bloed in de lens of erachter, lenshypoplasie, sferofakie), verlengde ciliaire processen en/of microphthalmie kunnen ook aanwezig zijn ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Primaire lens luxatie (PLL)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies

vrij	vrij	positief
vrij	verdacht	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van primaire lens luxatie verdacht: geringe afwijkingen passend in het klinische beeld van primaire lens luxatie, voortschrijden van het proces moet dit bevestigen niet vrij: er is klinisch bewijs van primaire lens luxatie ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Retinadegeneratie (PRA)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	verdacht	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van retinadegeneratie verdacht: geringe afwijkingen passend in het klinische beeld van retinadegeneratie, voortschrijden van het proces moet dit bevestigen niet vrij: er is klinisch bewijs van retinadegeneratie ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Retinadysplasie (RD)
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
vrij	vrij	positief
vrij	(multi)focaal	voorwaardelijk positief
vrij	geografisch	voorwaardelijk positief
(multi)focaal	(multi)focaal	voorwaardelijk positief
(multi)focaal	geografisch	voorwaardelijk positief
geografisch	geografisch	voorwaardelijk positief
vrij: het dier vertoont geen verschijnselen van retinadysplasie onbeslist: zeer geringe afwijkingen, die mogelijk passen bij het klinische beeld van retinadysplasie, deze zijn echter onvoldoende specifiek (multi)focaal: lineaire (wormvormige), driehoekige, gebogen of boogvormige foci van retinale vouwing (enkel- of meervoudig) geografisch: onregelmatige, hoefijzer- of blaasvormige gebieden van abnormale retinale ontwikkeling. Deze bevatten zowel gebieden van verdunning als focale netvliesloslating en gebieden van retinale desorganisatie totaal: ernstige retinale desorganisatie geassocieerd met totale retinaloslating, geassocieerd met gedeeltelijk of volledig gezichtsverlies niet vrij: er is klinisch bewijs van retinadysplasie ongetest: er werd geen oogonderzoek uitgevoerd
Ernst oogaandoening
Resultaat ouderdier 1	Resultaat ouderdier 2	Fokadvies
niet ernstig	niet ernstig	positief
Overige combinaties kennen een fokverbod.

GLOBAAL FOKADVIES

De verplichte onderzoeken moeten uitgevoerd worden. Zodra één of meer van deze uitslagen een “fokverbod” is, mag deze combinatie niet uitgevoerd worden.

Bij een DNA-test is alleen “positief” of “fokverbod” advies mogelijk. Bij bepaalde onderzoeken is ook een voorwaardelijk positief fokadvies mogelijk. voorwaardelijk positief fokadvies betekent dat dit geen ideale paring is op basis van deze test, maar dat de paring wel is toegestaan. Dergelijke combinaties worden toegestaan om de genetische diversiteit van een ras niet in het gedrang te brengen.

Afhankelijk van het aantal klinische onderzoeken waaruit een voorwaardelijk positief fokadvies kan komen, wordt er een maximum aantal voorwaardelijk positieve uitslagen toegelaten:

1-2 onderzoeken: max 1 keer voorwaardelijk positief

3-4 onderzoeken: max 2 keer voorwaardelijk positief

5 of meer onderzoeken: max 3 keer voorwaardelijk positief

Oogaandoeningen worden hierbij buiten beschouwing gelaten

Een teef mag niet worden gedekt door haar grootvader, haar vader, haar broer, haar halfbroer, haar zoon of haar kleinzoon.

De inteeltcoëfficiënt (COI) van een nakomeling mag maximum 1% hoger zijn dan de gemiddelde COI van beide ouders berekend op minimum 3 generaties. Zijn er minder dan 3 generaties van de ouders gekend, dan is de combinatie enkel toegestaan als er geen gemeenschappelijke voorouders zijn langs zowel vaders- als moederskant. Alle fokadviezen voor de verplichte testen moeten dan positief zijn.

Om te voorkomen dat ziekte veroorzakende mutaties zich te veel verspreiden binnen het ras of de populatie, is het essentieel om een reu niet te vaak te laten dekken. Zo beperken we de verspreiding van schadelijke genetische varianten en dragen we bij aan het behoud van de gezondheid van het ras op lange termijn.

Sperma ingevroren vóór 01/01/2025 mag gebruikt worden voor inseminatie van een teef, op voorwaarde dat de teef de verplichte prestatieonderzoeken heeft ondergaan en hiervoor resultaten heeft waaruit een (voorwaardelijk) positief resultaat zou kunnen voortkomen.

Dit document werd het laatste bijgewerkt op: 03-03-2025
https://www.vlaanderen.be/honden-en-katten-kweken/fokkerijbesluit-honden-en-katten

Gepubliceerd in ons tijdschrift nr. 91 - juli 2025

Uitleg Fokprogramma SCOTTISH TERRIËR

Zoals vermeld in het gedetailleerde artikel over fokprogramma's in Vlaanderen, worden in het fokprogramma de doelstellingen uiteengezet die de verplichte tests rechtvaardigen.

De doelstellingen zijn het verminderen van erfelijke ziekten in het ras en het waarborgen van genetische diversiteit in het ras door te voorkomen dat honden die drager zijn van bepaalde genen worden uitgesloten van de fokkerij door ze te kruisen met gezonde honden.

Verplichte tests
Tot de verplichte tests behoren de CMO, de VW3 en de patella luxatie, die weliswaar niet verplicht waren, maar toch door elke verantwoordelijke fokker werden uitgevoerd.

PLL (Primary Lens Luxation – Primaire lensluxatie) en het oogheelkundig onderzoek zijn door het comité van deskundigen toegevoegd.

Hieronder volgt een korte beschrijving van de betreffende aandoeningen:

VW3 – Von Willebrand Disease
Von Willebrand Disease (vWD) type 3 bij honden is een ernstige erfelijke stollingsstoornis die wordt gekenmerkt door een zeer laag of afwezig gehalte aan von Willebrand-factor (vWF), een eiwit dat essentieel is voor de bloedstolling. Het wordt beschouwd als de ernstigste vorm van vWD en brengt een hoog risico op spontane en langdurige bloedingen met zich mee.

CMO – Craniomandibular Osteopathy
Craniomandibulaire osteopathie (CMO) is een pijnlijke erfelijke botaandoening bij honden, die vooral de kaak en de schedel aantast. Het wordt gekenmerkt door overmatige botgroei, wat leidt tot zwelling, pijn en moeite met het openen van de mond. CMO komt vaker voor bij bepaalde terriërrassen, zoals West Highland White Terriërs, Scottish Terriërs en Cairn Terriërs, maar kan ook bij andere rassen voorkomen.

Patella luxatie
Patella luxatie bij honden is een aandoening waarbij de knieschijf uit de botgroef (de trochlea) in het kniegewricht schiet. Dit kleine botje schuift over het dijbeen naargelang de verschillende mate van buiging/strek van de knie. Het is een veelvoorkomend orthopedisch probleem, vooral bij kleine rassen, dat kan leiden tot kreupelheid, een “huppelende” of onderbroken gang op drie poten.

Primaire lensluxatie
Primaire lensluxatie (PLL) bij honden is een pijnlijke, erfelijke oogaandoening waarbij de lens uit zijn normale positie in het oog verschuift als gevolg van verzwakte ligamenten. Dit kan leiden tot ontsteking van het oog, glaucoom en mogelijk blindheid.

Oogheelkundig onderzoek
Dit is een algemeen onderzoek om na te gaan of bepaalde oogaandoeningen aanwezig zijn. Het onderzoek heeft tot doel te voorkomen dat er een nest ontstaat met twee honden die dezelfde aandoening hebben, wat op termijn het voortbestaan van het ras in gevaar zou kunnen brengen.

Vervolgens wordt per type test uitgelegd welke combinaties zijn toegestaan, verboden of onder voorwaarden zijn toegestaan.

Het omvat autosomaal recessieve aandoeningen (CMO en PLL), autosomaal dominante aandoeningen (vWD3) en medische onderzoeken (patella en oftalmologisch).

Ten slotte wordt het algemene fokadvies gegeven, waarbij de verschillende tests en hun interpretatie worden besproken.

Er wordt ook vermeld dat de toename van de inteeltcoëfficiënt beperkt moet blijven tot 1% (anders wordt geen stamboom verleend).

We raden u ook aan om niet te vaak dezelfde reu te gebruiken om een grotere diversiteit binnen het ras te garanderen.

Ten slotte worden de regels voor het gebruik van ingevroren sperma nog eens herhaald.

* *
Dit document is opgesteld door onze club in samenwerking met een coördinerende vereniging en vervolgens aangepast aan de opmerkingen van het ministerie.

Dit document is aan verandering onderhevig. Dit betekent dat er in de loop van de tijd tests kunnen worden toegevoegd of verwijderd.

* *

Of u nu fokker bent, al dan niet incidenteel, eigenaar van een of meer Scottish Terriërs of kandidaat-koper, onze club staat tot uw beschikking om u hierover te informeren.

Scottish Terriër Vereniging van Belgïe v.z.w.